Transparencia Beroa

Pertsona batek besteek bezala jardun ahal izateko edozein baliabide edo estrategia.

Pertsonaren ezaugarritzat hartu behar da. Gizarteak ezabatu egin behar ditu pertsona orori bere eskubideak baldintza berdinetan erabiltzea eragozten dioten oztopoak.

Gaitasun juridikoa titular izateko eta eskubideak eta betebeharrak egikaritzeko aukera da. Desgaitasunen bat duten pertsonek gaitasun juridikoa dute bizitzako alderdi guztietan, gainerakoen baldintza berberetan. Gaitasun horiek gauzatzeko izan ditzaketen zailtasunak borondatearen ordezkapenean oinarritzen ez den laguntza-sistema batekin konpentsatu behar dira.

Desgaitasuna duten pertsonen eskubideei buruzko Nazioarteko Konbentzioaren 2008ko maiatzaren 3ko berrespena da jatorria; New Yorken egin zen, 2006ko abenduaren 13an; 12. artikuluarena, zehazki.

Adierazi ahal izanez gero, laguntza behar duen pertsonaren borondatea, nahiak eta lehentasunak errespetatzea.

Bere bizi-ibilbidea, sinesmenak eta balioak errespetatzea, pertsonak ezin duenean adierazi.

Ezgaitzea desagertzen da, laguntza-neurrien sistema batera igarota.

Helduen tutoretza desagertzen da.

Birgaitutako guraso-ahala desagertzen da.

Laguntza-sistema berriak 3 maila ezartzen ditu:

• Borondatezko laguntza-neurriak: notario aurrean ezartzen dira
• Laguntza-neurri informalak: izatezko zaintza
• Laguntza-neurri judizialak: kuradoretza eta defentsa judiziala, aurreko biak ez daudenean bakarrik.

Prebentzio-ahalordea notarioaren aurrean eskritura publikoan egiten den dokumentua da. Dokumentu horretan, pertsonak beste pertsona bat izendatzen du ordezka dezan, ezin duenerako bere kabuz egin.

Laguntza-mota informala da. Izatezko zaintzaileak laguntza-eginkizunak betetzen ditu, baina ez dago borondatezko laguntza-neurririk edo neurri judizialik.

Laguntza behar duen pertsonarekin bizi diren senitartekoak eta gertukoak izan ohi dira izatezko zaintzaileak, bai eta haien bizileku diren erakundeak ere.

Izatezko zaintzaileak baimena eskatu behar dio epaileari laguntzen duen pertsonaren ordezkari izan behar duenean.

Higiezinak saltzeko eta oinordetzak onartzeko izaten dira kasurik ohikoenak.

Laguntzak emateko prozedura judizialaren xedea da zehaztea zer ekintzatarako behar duen adinez nagusiak laguntza, eta ebazpen judizial batean jasotzea. Prozedura hori hasten da egitatezko zaintzarik ez dagoenean eta laguntza behar duen pertsonak prebentzio-ahalorderik egin ez duenean.

Prozedura hasteko legitimazioa duten pertsonak interesduna bera, ezkontidea edo izatezko bikotekidea, ondorengoak, aurrekoak edo anai-arrebak dira.

Ministerio Fiskalak ere eskatu ahal izango du, aurrez aipatutako pertsonarik ez badago.

Ebazpenak zehazten du zein ekintzatarako behar duen pertsonak laguntza edo ordezkaritza. Hartutako neurriak berrikusteko epea ere ezartzen du ebazpenak.

Kuradoretza desgaitasuna duen pertsonari laguntza judizial jarraitua emateko neurria da, izatezko zaintzailerik eta prebentzio-ahalorderik ez duenean.

Kuradoretzaren helburua laguntzea da, eta, salbuespen gisa bakarrik izango ditu kuradoreak ordezkaritza-funtzioak.

Kuradore-kargua agintari judizialaren eta Ministerio Fiskalaren kontrolpean dago. Ordezkaritza-ahalmenak dituen kuradoreak ondasunen inbentarioa egin eta egoera pertsonalari eta ondare-egoerari buruzko txostenak aurkeztu beharko ditu. Kuradoreak epailearen baimena beharko du ebazpen judizialak zehazten dituen egintzetarako.

Kuradoreak ezin izango du laguntza ematen dion pertsonaren ondasunik jaso beretzat. Interes-gatazka dagoenean ere ezingo dio lagundu.

Kuradoreak betebehar hauek ditu:

• Pertsonarekin harreman pertsonala izatea eta haren borondatea, nahiak eta lehentasunak errespetatzea.
• Ahaleginak egitea desgaitasuna duen pertsonak bere erabakiak hartzeko prozesua gara dezan.
• Pertsonaren bizi-ibilbidea, balioak eta sinesmenak kontuan hartzea, eta adierazi ezin izanez gero, pertsonak hartuko zuen erabakia zehazten saiatzea.
• Laguntza ematen dion pertsonaren gaitasunak sustatzea, etorkizunean bere gaitasuna laguntza gutxiagorekin baliatu ahal izan dezan.

Kuradoreak ordainsari ekonomikoa jasotzeko eskubidea du, betiere pertsonaren ondareak horretarako aukera ematen badu. Agintaritza judizialak ezarriko du ordainsariaren zenbatekoa, agindutako eginkizunen konplexutasuna kontuan hartuta.

Defendatzaile judiziala aldi baterako laguntza-figura bat da, bereziki honako egoera hauetarako aurreikusia:

• Edozein arrazoirengatik, laguntza eman behar duenak ezin duenean hori egin, kausa amaitu arte edo beste pertsona bat izendatu arte.
• Desgaitasuna duen pertsonaren eta laguntza ematen duenaren artean interes-gatazka dagoenean.
• Kuradoreak alegatutako aitzakia izapidetu bitartean agintaritza judizialak beharrezkotzat jotzen duenean.
• Laguntza-neurriak ezartzeko prozedura izapidetu bitartean agintaritza judizialak beharrezkotzat jotzen duenean ondasunak administratzea ebazpen judiziala eman arte.
• Desgaitasuna duen pertsonak tarteka laguntza eskatzen duenean.